Bilgi Bankası » Anket Verilerinin İşlenmesi
Şimdi soruları veri girişi ve analiz için hazır hale getirme zamanıdır. Bu özellikle anketlerin açık uçlu olduğu, birden fazla sorudan oluşan anketlerde yapılması gereken zaman alıcı bir iştir. Anket uzadıkça yapılması gereken iş de artacaktır.
Edit etme ve kodlama aynı anda yapılan işlemler olmalarına rağmen burada ayrı ayrı incelenecektir. Edit etmenin amacı soruları temizlemektir. Yani verileri bilgisayara girecek kişinin hangi işaretlerin gerçek cevaplar, hangilerinin anket sırasında alınan ilgisiz notlar olduğunu anlayacağından emin olunacak şekilde düzenleme yapılmalıdır. Bu durum özellikle yapılan anket çalışmasına aşina olmayan bir bilgisayar operatörünün verilerin girilmesinde kullanılacağı durumlarda çok önemlidir.
Soruların temizlenmesi aynı zamanda hiç bir anlam ifade etmeyen hatalı cevapların belirlenerek ayıklanması anlamına gelmektedir. Örneğin bir doğum tarihi sorusuna anketin yapıldığı tarihin verildiği bir cevabın düzeltilmeksizin analiz işlemine sokulması anket sonuçlarının doğruluğunu azaltacaktır.
Son olarak soruların temizlenmesi, her bir soru formunun doğru hikayeyi anlatıp anlatmadığının tespit edilmesidir. Bu işlem soru formunun doğru olarak doldurulup doldurulmadığının kontrol edilmesi ya da verilen cevapların tutarlılığının araştırılmasını içerebilir. Örneğin görev süresi bölümünde 20 yıldır çalıştığını ifade eden bir öğretmen, maaş bölümünde giriş ücreti aldığını beyan edebilir. Bu gibi durumlarda tutarsızlığın göz ardı edilmesi ya da konunun araştırılmasına karar verilmelidir. Bu karar hatalı yazılan rakamların düzeltilmesinden, cevaplayıcılarla tekrar irtibat kurulmasına kadar farklı işlemleri gerektirebilir. İnceleme yapılmaması ve tutarsızlıklarla ilgilenilmemesi ölçüm hatası riskini arttıracaktır.
Soruların kodlanması tüm cevapların analiz edilecek şekilde sayısal olarak ifade edilmesidir. Bu işlem ankette kullanılan kodların takip edilebileceği bir kod kitabı ile gerçekleştirilebilir. Kod kitabı verileri bilgisayara girecek herkes için gerçek bir referanstır.
Kod kitabının açık uçlu ve kısmen kapalı uçlu soruların sorulmadığı ve kayıp değerlerin problem oluşturmadığı anketlerde kullanılması gerekli değildir. Bu durumda, tüm cevaplar sayısal olarak ifade edileceğinden, bilgisayara verilerin girilmesinde muhtemelen sorun çıkmayacaktır.
Kapalı Uçlu Sorular
Cevap seçeneklerinin gerek sıralı gerekse sırasız olması durumunda, kapalı uçlu soruların büyük bir kısmı önceden kodlanabilir. Bu her bir cevap seçeneğinin yanına bir sayı yazılabileceği anlamındadır.
Ancak cevaplayıcıya birden fazla şıkkı seçme şansının tanındığı kapalı uçlu soruların kodlamaları güçtür. Örneğin;
“Aşağıdaki imkanlardan hangilerini çalışanlarınıza sağlıyorsunuz?”
1. ÜCRETLİ TATİL
2. ÜCRETLİ İSTİRAHAT
3. TATİL İMKANI
4. SAĞLIK SİGORTASI
5. HİÇBİRİ
Bu tür çok cevaplı soruları ele almanın bir yolu her bir cevap seçeneğini ayrı bir değişken olarak düşünmektir. Tek bir değişkenle ilgilenmek yerine örnek evet/hayır cevaplı 5 değişken olarak ele alınabilir.
Açık Uçlu Sorular
Aşağıda her biri farklı kodlama gerektiren açık uçlu sorular verilmiştir.
S – 5 Şirketiniz kaç yıl önce faaliyete başladı?
………..YIL ÖNCE. (12 AYDAN AZ İSE “1” YAZINIZ.”)
S – 6 Şirketinizin pazarladığı temel ürünler nelerdir? Bu ürünlerden her biri cironun yüzde kaçını oluşturmaktadır?
ÜRÜN YA DA HİZMET YÜZDE
………………………… ……….
………………………… ……….
………………………… ………..
S – 7 Bu işe girmenizin en önemli sebebi nedir?
……………………………………………………………………
S – 5 de cevaplayıcılardan bir sayı vermeleri istenmektedir. Dolayısıyla bu soru kapalı uçlu sorular gibi kendinden kodludur.
S – 6 da ise cevaplayıcılardan şirketlerinin sağladığı ürün ve hizmeti kelimelerle açıklamaları istenmektedir. Bu durumda daha önceden hazırlanmış iş isimlerini içeren listeler kodlama amaçlı kullanılabilir. Bu soruyu kodlayan kişi kod kitabını bir sözlük gibi kullanacaktır. Verilen cevapları endüstriye göre sınıflandıracak ve aynı zamanda sayısal forma dönüştürecektir.
Bu üç soru içersinde muhtemelen kodlama işlemi en uzun sürecek olan 7nci sorudur. Öncelikle kodlamayı yapan kişi verilen cevapları derinlemesine inceleyerek bir kod listesi oluşturmalıdır. Daha sonra aynı kişi tüm soruları baştan inceleyecek ve geliştirdiği kod listesini kullanarak kodlayacaktır.
Yarı Açık Uçlu Sorular
Bu format ender olarak farklı cevaplar sağlamakla birlikte insanları içersinde bulundukları duruma uymayabilecek, önceden tanımlanmış kategorilerden birini seçmeye zorlamamaktadır. Kısmen açık uçlu soruların kodlanmasının en iyi yolu edit sürecinin iki aşamalı yapılmasıdır. Birinci aşamada seçenekleri işaretli olan anket formları bilgisayara girilir, farklı fikirlerin beyan edildiği anket formları ise ayrılarak, bu formlardaki fikirler listelenir. Bu işlem sonucunda yeterli miktarda fikir oluşması halinde, bu fikirlerin kodlanabilmesi için bir sistem geliştirilir.
Kayıp Veri
Veri analizine başlandığında “sıfır”, “bilmiyorum” ve “cevap vermeme” durumlarının birbirinden ayrılması çok önemlidir. Örneğin ortalama hesaplarken “sıfır” ile “bilmiyorum” cevapları karıştırılmamalıdır. Ayrıca bu ortalamanın hesaplanmasında ankete katılanların değil, ilgili soruyu cevaplandıranların sayısı kullanılmalıdır. Bu nedenle “cevap vermeyenler”, “cevabı bilmeyenler” ya da “fikri olmayanlar” için farklı kod kullanılmalıdır (88,99vb). Bu kodların kod kitabının başındaki talimatta verilmesi uygun olacaktır.
Analiz için kullanılabilecek hemen hemen tüm bilgisayar programları kayıp değerleri belirleyerek hesaplama dışında tutabilecek özelliklere sahiptir.
Verilerin Bilgisayara Girilmesi ve Çift Kontrol
Verilerin bilgisayara girilmesi ile birlikte anket sütün ve satırlara dönüşmektedir. Verilerin bilgisayara girilmesi yazılımdan yazılıma ufak tefek farklılıklar gösterse de genellikle her bir sütun insanların belli bir soruya vermiş oldukları cevapları göstermektedir.
Ayrıca veri girişinde çok tecrübeli insanlar bile hata yapabilmektedir. Bu nedenle veriler girildikten sonra başka bir kişi tarafından kontrol edilerek doğrulanması yararlı olacaktır.
Yorum
Anketin analiz aşamasını sonunda, genellikle çok miktarda bilgisayar çıktısına sahip olunacaktır. Bundan sonra yapılacak iş bu tablo ve istatistikleri yorumlamaktır. Ancak daha önce de belirtildiği gibi bu işi yapmada kullanılabilecek kanıtlanmış bir reçete bulunmamaktadır. Bunun yerine bu bölümde verilerin yorumlanmasına yardımcı olacak mantıklı tavsiyelere yer verilmiştir.
Verilerin Ayıklanması Tecrübeli anketörler için dahi orta uzunluktaki bir anketin analiz aşamasında elde edilen bilgiler çok fazla olabilir. Her bir soru yalnız başına incelenebileceği gibi başka sorularla bağlantılı olarak da ele alınabilir.
İyi bir analiz yapabilmek içinse en iyi yol analize; “İşinizi daha iyi yapabilmek için hangi bilgiye ihtiyacınız var?” sorusuyla başlamaktır. Çünkü anketten bilinmesi gereken (need to know) sonuçların yanında, bilinmesi iyi olacak (nice to know) sonuçlarda çıkmaktadır. Fakat araştırmanın amacını gerçekleştirmede öncelikli cevaplara odaklanarak, geri kalanları daha sonra yararlanmak üzere dosyalamak daha mantıklı olacaktır.
Burada gerçek anlamda önemli sonuçlar üzerinde durmak ve ayrıntılara boğulmamak gereklidir. Birçok araştırmada hangi bilginin daha önemli olduğuna ilişkin ayrım konu hakkında şahsi tecrübelere dayalı olarak yapılacaktır. Örneğin bölgesel bir iş anketinde, organizatörler hangi işletmelerin büyüdüğünü, hangilerinin küçüldüğünü, hangilerininse değişim göstermediğini öğrenmek isteyebilirler. Buradaki mantık mali kredi programında en büyük payı gelişen sektörlere doğru aktarabilmektir. Bu bağlamda küçük farklılıklar muhtemelen böyle bir ayrımı yapmaya yetmeyecektir. Fakat daha büyük, örneğin %20'lik bir fark önemli olabilir. Ancak farkın önemli olup olmadığının belirlenmesinde tecrübelerden ziyade istatistik yöntemlerin kullanılması daha sağlıklı sonuçlar alınmasını sağlayacaktır.
Örneklem İçindeki Küçük Gruplarla Çalışırken Dikkatli Olma Örnekleme başlığı altında, örneklemin alt grupların analizine imkan verecek kadar büyük seçilmesini tavsiye edilmişti. Örneğin anketteki bir veya birden fazla temel soru, küçük ve büyük işletmelerin farklı mali hizmetler içerip içermediğine ilişkinse, örnekleme her büyüklükteki işletme türünden yeterli miktarda dahil edilmelidir.
Yeterince büyük örneklem alınması için dikkat gösterildiği durumlarda da bazı analizlerin çok küçük sayılar içeren tablo ya da grafikler üretmeleri kaçınılmazdır. Örneğin işletmelerin çalıştırdıkları personel sayısına gör sınıflandırılmaları aşağıdaki sonuçları verebilir.
İŞÇİ SAYISI İŞLETME SAYISI
Hiç 107
1-3 115
4-10 47
10 dan fazla 9
Toplam 278
Muhtemel bir örnekleme hatasından dolayı “10 dan fazla” kategorisindeki gözlem sayısı analiz için yeterli değildir. 9 işletmeden oluşan bir örnekleme dayalı olarak 10 dan fazla işçi çalıştıran işletmeler hakkında tahmin yapılması bilimsel olmayacaktır. Eğer diğerlerine göre daha büyük ölçekli işletmelerin özellikleri incelenmek isteniyorsa sınıflandırma yeterli sayıda gözlem sayısı elde edecek şekilde tekrar yapılabilir (Örnek: Hiç; 1-3; 4-7; 7den fazla). Gözlem sayısının arttırılması örnekleme hatasının azalmasını sağlayacaktır.
Güvenilirlik ve Geçerlilik Güvenilir bir anketten tutarlı, geçerli bir anketten doğru bilgi elde edilir. Bir anketin güvenilir ve geçerli olabilmesi için soruların hazırlanmasında kullanılan tanım ve modellerin sağlam bir teoriye dayanması gereklidir.
Bir anket yönteminin her durumda güvenilir ve geçerli sonuçlar vermesi beklenmemelidir. Bu nedenle araştırılan konu ve şartlara en uygun metot seçilmelidir. Örneğin hedef kitlenin okuma yazma oranının düşük olduğu durumlarda karşılıklı görüşme yönteminin kullanılması daha mantıklı olacaktır. Araştırmacı hangi yöntemi kullanması gerektiği konusunda ihtiyaç duyduğu bilgiyi odak grupları ve ön testler yardımıyla elde edebilir
| 
Anasayfa
