Bilgi Bankası » İyi Sorular Sorma
Bazı insanlar istedikleri bilgiyi elde etmek için soru hazırlamayı, soruları kağıdı dolduracak şekilde kaleme almak olduğunu düşünürler. Fakat bu düşünce doğru değildir.
İyi soruların hazırlanması çok zaman almakla birlikte bu sorulardan elde edilecek kazanç çok daha fazla olacaktır. İnsanlar iyi tasarlanmış ilginç soruları istekli olarak cevaplayacaklarından cevap hataları, doğru olarak cevaplayabileceklerinden ölçüm hataları azalacaktır.
Cevaplama süresinin azalması cevaplayıcının her bir soru üzerinde daha az düşüneceği anlamındadır. Dolayısıyla iyi soruların cevaplayıcının yükünü azalttığı ya da profesyonellerin deyimiyle cevaplayıcının yükünü minimize ettiği söylenebilir. Bunun için zor ve karmaşık sorular yerine cevaplanması kolay sorular hazırlanması gerekmektedir. Ayrıca soruların cevaplayıcılardan ne istendiğini tam olarak ortaya koyacak şekilde hazırlanması önemlidir.
İyi soru yazabilmek için öncelikle göz önünde tutulması gereken en önemli prensip her bir anket türü için hazırlanacak soruların birbirlerinden farklı özelliklerde olması gerektiğidir. Bir telefon anketine katılan cevaplayıcılar soruları yalnız duydukları için anket formunun görüntüsünden etkilenmezler. Bunu tersine posta anketlerinde cevaplayıcılar soruların içeriği hakkında bilgi edinmeden önce anket formunu görürler. Anket formunun şekli, yazı tipi, resimler, kapak, büyüklük insanları anketi doldurmaya teşvik edeceği gibi bunun tam tersi de söz konusu olabilir.
Ek olarak posta anketlerinde genellikle sadece sorular ve cevap seçenekleri bulunur. Ancak telefon anketlerinde ve yüz yüze görüşmelerde kullanılan soru formlarında sorular ya da seçenekler arasında kullanılabilecek bağlantı cümleleri de bulunabilir.
Posta, telefon aracılığıyla ve yüzü yüze görüşme tekniği kullanılarak yapılan anketlerden her biri farklı bir iletişim türüne dayanmaktadır. Posta anketleri görsel, telefon anketleri ise işitseldir. Yüz yüze görüşmelerde ise her iki iletişim türü de kullanılmaktadır. Bir anket türü için iyi olan bir soru formu diğer bir anket türünde kullanışlı olmayabilir.
İyi Sorular Yazma
"Radikal çevrecilerin 200 baykuş için 800 oduncunun işlerinden olması fikrine katlıyor musunuz?"
"Kereste şirketi patronlarının işletmelerinde görevli oduncuların ömür boyu iş garantileri için bölgede nesli tükenmek üzere olan az sayıda baykuşun katledilmesi gerektiği görüşüne katılıyor musunuz?"
Bu tür sorular insanların ne düşündüğü ve nasıl davrandığına ilişkin bilgi toplayabilmek için uygun değildir. Sorularda yer alan "radikal çevreci" ve "şirket patronları" kavramları duygusal ifadelerdir. Ayrıca "ömür boyu iş garantisi" ve "iş garantisi için baykuşların katli" gibi yarı doğru ifadeler de eklendiğinde soruları cevaplayacak kişiler olumsuz etkileneceklerdir. Bu tür sorular karar vermek için gerekli bilgiyi elde etmekten ziyade savaş için mühimmat üretmek amacıyla kullanılabilecek niteliktedir.
Duygusal ve önyargılı sorulardan kaçınılması iyi soru yazmanın, dolayısıyla ölçüm hatasını azaltmanın sadece bir parçasıdır. Göz önüne alınması gereken diğer konular;
· Sorular ne kadar özel olmalı;
· Soruların gerekli bilgiyi sağlayıp sağlamayacağı;
· İnsanların cevaplayıp cevaplayamayacağı;
· İnsanların bilgi sağlamaya istekli olup olmamalarıdır.
Ne Tür Bir Bilgi Arıyorsunuz?
İyi bir soru yazmanın ilk basamağı ihtiyaç duyulan bilginin tam olarak ne olduğunu tanımlamaktır. Sorular genellikle;
· İnsanların ne yaptıkları ya da ne oldukları: davranış ve özellikleri. Örneğin sigara içiyorlar mı ya da ne iş yapıyorlar v.b.?
· İnsanların ne istedikleri ya da ne düşündükleri: tutum ve inançları. Örneğin vergi reformunu destekleyip desteklemedikleri ya da 55 mil hız sınırının nasıl değerlendirdikleri vb. ile ilgilidir.
Bir tür bilgiye ihtiyaç duyulurken farklı bir tür bilgi istenmesi sık karşılaşılan bir durum olduğundan ne tür bilgiye ihtiyaç duyulduğunu açıklığa kavuşturmak önemlidir.
Ne tür bilgiye ihtiyaç duyulduğunu açıklığa kavuşturmanın ikinci nedeni, her bir türdeki soruların değişen seviyelerde ölçüm hatası içermeleridir.
İfade Problemlerini Giderme
İyi soru yazmada son basamak kullanılacak ifadelerin ve ifade şeklinin belirlenmesidir. Bu konuda bir çok deneme olmakla birlikte, iyi soru yazmak için geliştirilmiş kuralları içeren kusursuz bir liste bulunmamaktadır. Bu tür bir listenin oluşturulması önündeki en büyük engel, listede yer alan prensiplerin birbiriyle çelişmesidir.
· Özel olun
· Kavramları tam olarak açıklayın
· Kısa cümleler kullanın
· Çok özel olmayın
Burada “kavramları tam olarak açıklayın” ile “çok özel olmayın” prensibi en tecrübeli anket tasarımcısını dahi şüpheye düşürmektedir.
Böyle bir liste hazırlayabilmenin önündeki bir diğer engel ise anket sorularının farklı konularda, farklı amaçlar ve farklı hedef kitleler için hazırlanmalarıdır. Dolayısıyla genel geçer bir anket söz konusu olmadığından, bir durum için geçerli kurallar başka bir durumda geçerliliğini yitirebilmektedir.
Hata Kaynakları
· Sorularda karmaşık ifadelerin kullanılması,
· Kısaltmaların uzun halleri belirtilmeden kullanılmaları,
· Çok fazla ayrıntı,
· Sorunun giriş bölümünün önyargı içermesi,
· Sorunun cevap seçeneklerinin önyargı içermesi,
· Sorunun tonlamasının önyargı içermesi,
· Gelir düzeyine ilişkin ayrıntılı sorular,
· Çok zor sorular,
· Birbirini karşılamayan soru ve cevaplar,
· Cevaplayıcıların kişinin konu hakkında bilgili olduğu varsayımına dayanan sorular,
· Hatalı ifadeler,
· Mevcut bilgi ile karşılaştırılmayacak cevap seçenekleri,
· Cevaplayıcılarda yanlış yorumlara yol açabilecek gizli anlamlar içeren sorular
| 
Anasayfa
